Hermes

Czasami jako głupek, czasami jako mędrzec, czasami w królewskim splendorze; czasami wędrując, czasami spoczywając nieruchomo jak pyton, czasami z dobrotliwym wyrazem twarzy, czasami poważny, czasami obrażony, czasami nieznany – tak żyje człowiek świadomy, zawsze przeniknięty najwyższą rozkoszą.

Joseph Campbell

Hermes, czyli rzymski Merkury dziś kojarzy się z marką ekskluzywnej galanterii skórzanej i chustkami na głowę, które mimo ceny, nikomu nie dodają uroku.

http://metislinens.blogspot.com/2011/01/french-fridays-fabulous-scarf.html

Grecki Hermes przedstawiany był jako hermafrodyta, czyli trochę kobieta, trochę mężczyzna, co nawiązuje do jego umiejętności przepoczwarzania się. Obecny w wielu kulturach jako trickster, występujący pod różnymi imionami i postaciami. Na Północy Locki, w Chinach Król Małp, Kojot w południowo zachodnich Stanach Zjednoczonych, w Babilonie Lilith, w Polinezji Maui, a we Francji lis Renard.

Hermes Farnese, I w.n.e, British Museum

Naciągacz, król złodziei, ale też mistrz komunikacji, rozjemca sporów, łącznik między światami, który sprawnie przechodzi z jednej rzeczywistości w drugą. Uczy elastyczności w myśleniu, dlatego lubi płatać figle. Orientuj się! Jego atrybutem jest Kaduceusz, leszczynowa różdżka opleciona dwoma wężami i zwieńczona skrzydłami, która tak jak sama postać Hermesa symbolizuje harmonijne współistnienie przeciwieństw. Znana już w Starożytnej Mezopotamii i prawdopodobnie właśnie stamtąd pochodzi. Natomiast mit grecki, łączący się z jej powstaniem mówi o tym, że bóg cisnął leszczynową różdżkę pomiędzy dwa walczące ze sobą węże. Zwierzęta zamarły, po czym zgodnie oplotły różdżkę. Kaduceusz symbolizuje łagodzenie sporów, wyrażając idee niesienia pokoju. Jego nazwa pochodzi od greckiego słowa 'kerukeion' tłumaczonego jako 'różdżka posłańca'. Pierwotnie Kaduceusz był rozdwojonym na końcu kijem pasterskim, ozdabianym owczą wełną, a potem białą wstążką.

https://www.pinterest.co.uk/pin/525091637780173820/

Wąż to siła regeneracji i transformacji, moc uzdrawiania oraz płodność: Był jednym z ważniejszych symboli we wszystkich społecznościach rolniczych. Reprezentuje siłę życiową, która zwycięża śmierć. Pozbywając się skóry, rodzi się na nowo. Zrzuca ją, tak jak księżyc zrzuca swój cień. ✳︎

Dwa węże odnoszą się do unifikacji przeciwieństw: dobry–zły, kobieta–mężczyzna, prawy–lewy, fizyczny– duchowy, umysłowy–cielesny, etc.

W duchu ezoterycznym oplatające różdżkę węże, łączą się w alchemicznym małżeństwie. Poruszają się ruchem spiralnym do góry, co odnosi się do wznoszenia, rozwoju, ekspansji, czyli aspektu męskiego, często wyobrażanego również jako fallus. W tradycji greckiej przedstawiano Hermesa w formie hermy, zawierającej głowę i genitalia bóstwa. Historycznie, w wielu kulturach wyobrażenie fallusa związane było z inicjacją chłopca na mężczyznę: 'We wnętrzu' Wielkiego Ojca Węża, wprowadza się ich (chłopców) w nowy, ciekawy świat doznań, który wynagradza im utratę matki, a centralnym punktem (axis mundi) tego wyobrażenia staje się, zastępując kobiecą pierś, męski fallus.✳︎ ✳︎ 

Pion i dynamika aspektu męskiego wiąże się z w tradycji wschodniej z fallusem, a jego czczenie ma swoje źródła w przed buddyjskich i przed szintoistycznych wierzeniach, zgodnie z którymi łączono go z zapładniającym umysłem boga, siłą stwórczą, płodnością i obfitością.

Skrzydła, które wieńczą Kaduceusza również wskazują na ruch, czyli rozwój. Hermes był patronem podróżników i wędrowców. Mogą one odnosić się zarówno do wyprawy w sensie geograficznym, jak również do introspekcji, czyli podróży wewnętrznej. Komunikacja może więc odnosić się do płynnej wymiany myśli i treści ze światem, ale również inicjacji i przekraczania kolejnych progów rozwoju. Hermes jest więc emisariuszem komunikacji, zarówno tego, co ukryte, symboliczne, przedwieczne, archetypiczne, jak również osobiste i lokalne.

Epilog
Kiedy szukałam ilustracji do tekstu, trafiłam na wizerunek Hermesa w kapeluszu z szerokim rondem ze skrzydłami. Przypomniało mi to o momencie, w którym spotkałam swoich utalentowanych artystycznie przodków. Któregoś dnia, kiedy miałam wątpliwości, czy moje pisanie i malowanie ma sens, przyszła mi do głowy następująca wizja. Zbliżam się do rozstaju dróg i widzę grupę ludzi. Podchodzę bliżej. Rozpoznaję stryja Edwarda, który był rzeźbiarzem i moim pierwszym nauczycielem rysunku. Dziadka Romka maszynistę, malarz z zamiłowania, prababkę Eugenię malarkę oraz stryja Mariana stolarza, czasem trochę rzeźbiarza i malarza. Stali przy drodze i patrzyli na mnie. Nie trwało to długo, bo dziadek wręczył mi małe, złote pióro. Okazało się, że mam na głowie zielony kapelusz, który dostałam od taty. Wetknęłam więc piórko w jego otok. Miło się stoi w ich gronie, ale wiem, że muszę już iść. Czuję, że mam ich wsparcie, ale dalej idę sama. W mojej osobistej ikonografii Hermes jest więc patronem twórczej siły przekazywanej z pokolenia na pokolenie. 

Edward Jurjewicz w trakcie pracy nad pomnikiem leśniczego Madeja, 1993-4?

✳︎ Joseph Campbell, Boginie, tajemnice kobiecej boskości, (Godesses, The Mysteries of the Feminin Divine).

✳︎ ✳︎  Joseph Campbell, Bohater o tysiącu twarzy.

Monika Waraxa, 28.1.2018